Czyszczenie po pożarze: co da się uratować, a co i tak pójdzie do wymiany

Po ugaszeniu pożaru zaczyna się druga część szkody i bardzo często okazuje się droższa od pierwszej. Sadza osiada wszędzie, także w pomieszczeniach, do których ogień nie dotarł, a woda z akcji gaśniczej wsiąka w stropy i ściany. Przez pierwsze dni to, co da się uratować, wciąż da się uratować. Po dwóch tygodniach bezczynności lista rzeczy do wymiany rośnie w tempie, którego nikt nie planował w kosztorysie.

Dlaczego pierwsze dni po pożarze są tak ważne

Osad po spaleniu tworzyw i materiałów wykończeniowych bywa kwaśny. Osiadając na metalach, uruchamia korozję, która w wilgotnym powietrzu postępuje z dnia na dzień. Chromowane elementy, prowadnice, zawiasy, styki instalacji: wszystko to traci powierzchnię w tempie zależnym głównie od tego, jak długo osad tam siedzi. Szybkie zdjęcie sadzy zatrzymuje ten proces.

Druga rzecz to woda. Strażacy podają jej tyle, ile trzeba do ugaszenia, i słusznie, ale ta woda zostaje w budynku. Wsiąka w tynki, wełnę mineralną, płyty gipsowe i drewno. W ciepłym pomieszczeniu z resztkami spalenizny warunki dla pleśni są wręcz podręcznikowe i pierwsze kolonie potrafią pojawić się w kilka dni.

Trzecia to zapach, który z każdym dniem wchodzi głębiej. Związki z dymu osadzają się na powierzchniach i stopniowo migrują w porowate materiały: tynk, drewno, tkaniny, płytę gipsową. Im dłużej trwa zwłoka, tym mniej pomaga samo czyszczenie i tym więcej trzeba potem robić z materiałami, których nikt nie planował ruszać.

Co zwykle wraca do użytku, a co przegrywa

Generalna zasada brzmi: im materiał gęstszy i mniej chłonny, tym większa szansa na odzysk. Mury, betony, stal konstrukcyjna, kamień i drewno lite zwykle da się oczyścić, o ile ogień nie naruszył ich nośności. Materiały porowate i włókniste, które wchłonęły dym razem z wodą, to zupełnie inna kategoria i bardzo często kończą w kontenerze.

Elektronika i instalacje wymagają osobnej oceny. Sadza przewodzi prąd i osadza się na płytkach, więc urządzenie, które po pożarze się włącza, wcale nie musi być sprawne. Przewody w izolacji nadtopionej przez temperaturę idą do wymiany niezależnie od wyglądu powłoki. Tu decyduje elektryk z pomiarami, a nie wygląd po czyszczeniu.

Osobno traktuje się przedmioty o wartości innej niż użytkowa: dokumenty, zdjęcia, książki, pamiątki rodzinne, przedmioty zabytkowe. Ich nie ocenia się według tej samej skali, bo koszt ratowania bywa nieproporcjonalny do wartości rynkowej i dla właściciela nie ma to żadnego znaczenia. Warto odłożyć takie rzeczy na bok już przy pierwszym wejściu do budynku, przełożyć papierem i trzymać w suchym miejscu, zanim ruszą jakiekolwiek prace. Przy zbiorach o realnej wartości historycznej sensowny jest telefon do konserwatora papieru, a nie samodzielne próby czyszczenia.

Czemu zmywanie sadzy wodą pogarsza sprawę

Sadza jest tłusta i drobna. Mokra szmata nie zbiera jej z powierzchni, tylko rozprowadza w cienką warstwę i wciera w każdą nierówność tynku. Ściana wygląda po takim zabiegu na jaśniejszą, ale osad wszedł głębiej, a przy malowaniu przebije przez farbę w ciągu kilku tygodni. Malarze znają ten scenariusz aż za dobrze.

Woda dokłada też drugi problem, czyli wilgoć w budynku, który już ma jej za dużo po akcji gaśniczej. Zamiast osuszać, dokładamy litry do stropów i przegród, przedłużając czas schnięcia i dając pleśni więcej powodów do rozwoju. Po pożarze priorytetem jest suszenie, a nie kolejne mycie.

Środki chemiczne bywają skuteczne na gładkich powierzchniach, ale na chłonnym tynku, surowej cegle i drewnie działają słabo, a zostawiają własne pozostałości. Do tego przy dużych powierzchniach zużycie preparatów i czas pracy rosną tak, że rachunek przestaje mieć sens.

Jak granulat radzi sobie z osadem po spaleniu

Ziarno zestalonego dwutlenku węgla trafia w warstwę sadzy z temperaturą bliską minus 78 stopni. Osad kurczy się gwałtownie, traci przyczepność do podłoża i pęka, a gaz powstający w ułamku sekundy podważa go od spodu. Sadza odchodzi płatami i opada, zamiast rozmazywać się po powierzchni. Podłoże pozostaje suche, co przy budynku pełnym wody z gaszenia ma wymierną wartość.

Metoda radzi sobie z powierzchniami, na których szmata jest bezradna: surową cegłą, chropowatym tynkiem, drewnem o wyraźnej strukturze, konstrukcjami stalowymi z profilami i przewężeniami. Strumień dociera też w miejsca trudne, między belki i za instalacje, bez rozbierania zabudowy.

Jest jednak warunek, o którym mówimy przed wyceną: przy grubym, tłustym osadzie potrzeba kilku przejść, a przy niektórych powierzchniach efekt jest częściowy. Materiały, które wchłonęły dym w swojej masie, będą po czyszczeniu czyste z wierzchu i nadal będą pachnieć. To nie jest wada metody, tylko właściwość materiału.

Kolejność prac po pożarze, którą warto ustawić od razu

Największe oszczędności po pożarze biorą się nie z wyboru wykonawcy, tylko z kolejności. Najpierw budynek musi być bezpieczny: prąd wyłączony, konstrukcja sprawdzona, dostęp zabezpieczony. Potem wynosi się to, co i tak idzie do utylizacji, bo każdy nasiąknięty materiał w środku to źródło zapachu i wilgoci. Dopiero na oczyszczonym z gruzu obiekcie ma sens czyszczenie po pożarze, a po nim osuszanie i odbudowa.

Odwrócenie tej kolejności kosztuje podwójnie. Ekipa remontowa, która zaczyna od tynków na zadymionej konstrukcji, zamyka problem pod nową warstwą i wraca do niego za rok. Odwrotnie też bywa źle: czyszczenie przed usunięciem przemoczonych materiałów oznacza, że urobek osiada na tym, co dopiero pojedzie do kontenera.

Jeżeli szkoda idzie do ubezpieczyciela, dokumentacja zaczyna się przed pierwszym ruchem. Zdjęcia całości, spis rzeczy, protokół z zakresu prac. Zadzwoń pod 505 646 757, opisz obiekt i etap, na którym jesteś: podpowiemy, w którym momencie nas wpuścić i co zrobić wcześniej, żeby robota nie poszła na marne.

• wyłączenie zasilania i sprawdzenie bezpieczeństwa konstrukcji
• dokumentacja zdjęciowa całości przed jakimikolwiek pracami
• wyniesienie materiałów nasiąkniętych wodą i dymem
• czyszczenie konstrukcji, murów i instalacji z osadu
• osuszanie pomieszczeń i kontrola wilgotności przegród
• zabiegi zapachowe, a na końcu prace wykończeniowe

Zwęglone drewno nie zawsze oznacza belkę do wymiany

Drewno zachowuje się w ogniu inaczej niż stal. Zewnętrzna warstwa zwęgla się i tworzy izolację, która spowalnia dostęp temperatury do wnętrza elementu. Gruby, lity element potrafi więc mieć czarną powierzchnię i zdrowy rdzeń, podczas gdy stalowy profil o tej samej odporności ogniowej już dawno straciłby nośność. Dlatego czarna belka nie jest automatycznie belką do wyrzucenia.

Rozstrzyga pomiar. Po zdjęciu osadu i luźnej warstwy zwęglonej mierzy się pozostały przekrój i porównuje z wymaganym. Robi to konstruktor albo rzeczoznawca, nie ekipa czyszcząca. Nasza rola kończy się na tym, że po czyszczeniu widać rzeczywistą granicę zwęglenia zamiast jednolitej czerni.

Praktyczny skutek bywa spory. Więźba, którą po pierwszych oględzinach skreślono w całości, po oczyszczeniu okazuje się czasem wymagająca wymiany tylko w kilku elementach. Przy dachu nad całym budynkiem to różnica, którą widać w kosztorysie od razu.

Pleśń i wilgoć: druga fala szkody po akcji gaśniczej

Woda podana w czasie gaszenia zostaje w przegrodach na tygodnie. Jeżeli budynek stoi zamknięty, bez ogrzewania i przewiewu, pleśń pojawia się na ścianach i drewnie zanim ktokolwiek zdąży zamówić remont. Usuwanie pleśni staje się wtedy osobnym punktem w zakresie prac, doklejonym do szkody pożarowej, choć z ogniem nie ma wiele wspólnego.

Zapobiega się temu prosto, choć nie zawsze wygodnie: wynieść mokre materiały, otworzyć budynek na przewiew, ustawić osuszacze, a w chłodniejszej porze zapewnić minimalne ogrzewanie. Te działania nie wymagają decyzji ubezpieczyciela ani wykonawcy i można je podjąć od razu, a różnica w zakresie późniejszych prac bywa ogromna.

Czyszczenie po pożarze wykonane w rozsądnym terminie pomaga też przy pleśni, bo zdejmuje warstwę organiczną, na której grzyb rośnie najchętniej. Nie zastąpi jednak osuszania i nie zabije zarodników w głębi przegrody. To dwie różne roboty, które trzeba wykonać obie, w sensownej kolejności.